ห้องปฏิบัติการจีโนมสัตว์น้ำ และธนาคารดีเอ็นเอ

ห้องปฏิบัติการจีโนมสัตว์น้ำ และธนาคารดีเอ็นเอ 

 เผยเเพร่: 2020-04-21  |  อ่าน: 253 ครั้ง

 

ที่มา

ห้องปฏิบัติการจีโนมสัตว์น้ำและธนาคารดีเอ็นเอ อยู่ภายใต้โครงการจัดตั้งธนาคารดีเอ็นเอสัตว์น้ำซึ่งจัดตั้งขึ้นภายใต้งบประมาณโครงการเงินกู้เพื่อปรับโครงสร้างภาคเกษตร ปี 2543-2546 เพื่อเพิ่มขีดความสามารถของการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีชีวภาพด้านประมง ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับงานอนุรักษ์ทรัพยากรชีวภาพสัตว์น้ำ และรับรองปัญหาทรัพย์สินทางปัญญา การวิจัยและการตรวจสอบเฉพาะด้านเทคโนโลยีชีวภาพสัตว์น้ำ ซึ่งดำเนินการโดยสถาบันวิจัยสัตว์น้ำสวยงามและสถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำ (กลุ่มวิจัยชีวประวัติสัตว์น้ำพิเศษ) ในขณะนั้น ประกอบด้วย

 

1. ธนาคารดีเอ็นเอ หรือธนาคารเชื้อพันธุ์สัตว์น้ำ มีวัตถุประสงค์เพื่อเก็บรวบรวมตัวอย่างเนื้อเยื่อและสารพันธุกรรมสัตว์น้ำ โดยมีเป้าหมายในระยะแรกในสัตว์น้ำพื้นเมืองของไทย ที่มีสถานภาพใกล้สูญพันธุ์และมีแนวโน้มสูญพันธุ์ สัตว์น้ำประจำถิ่น และกลุ่มที่ถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ และเพิ่มเติมจนครบชนิดพันธุ์สัตว์น้ำที่พบทั้งหมดในประเทศไทย รวมทั้งสัตว์น้ำที่ได้รับการปรับปรุงพันธุ์และสัตว์น้ำที่นำเข้าจากต่างประเทศ  เพื่อประโยชน์ในการอนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำ การบริหารทรัพยากรประมง สารพันธุกรรมที่เก็บรักษาจะใช้เป็นตัวอย่างอ้างอิงเปรียบเทียบถึงการเปลี่ยนแปลงของความหลากหลายทางพันธุกรรมของสัตว์น้ำ

 

2.ห้องปฏิบัติการจีโนมสัตว์น้ำ หรือห้องปฏิบัติการเทคโนโลยีชีวภาพพันธุศาสตร์โมเลกุล ใช้เป็นห้องปฏิบัติการวิเคราะห์ระดับโมเลกุลดีเอ็นเอสัตว์น้ำ เพื่อดำเนินการศึกษา ค้นคว้า วิจัย ทางด้านการใช้ประโยชน์จากรหัสพันธุกรรมของสัตว์น้ำ (Fish genome) และเครื่องหมายพันธุกรรม (Genetic markers) ศึกษาปริมาณความหลากหลายทางพันธุกรรม และการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมของสัตว์น้ำ เพื่อการวางแผนการอนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำและให้คำแนะนำการบริหารจัดการทรัพยากรประมง ตลอดจนการตรวจวิเคราะห์เปรียบเทียบสายพันธุ์สัตว์น้ำจากแหล่งต่างๆ ทำให้นักวิชาการสามารถเสนอแนะมาตรการที่เหมาะสม ทันต่อเหตุการณ์ในการบริหารสัตว์น้ำ หรือถิ่นที่อยู่อาศัยเพื่อเพิ่มพูนผลผลิตสัตว์น้ำ และดำรงรักษาสัตว์น้ำชนิดต่างๆ ไว้ไม่ให้สูญพันธุ์) รวมถึงการการอ้างสิทธิการเป็นเจ้าของทรัพยากรชีวภาพสัตว์น้ำ และการรองรับปัญหาทรัพย์สินทางปัญญา

ศักยภาพของห้องปฏิบัติการจีโนมสัตว์น้ำ

เป็นห้องปฏิบัติการวิเคราะห์ระดับโมเลกุลดีเอ็นเอสัตว์น้ำ ที่เน้นในด้าน การพัฒนาเครื่องหมายพันธุกรรมไมโครแซทเทลไลท์ดีเอ็นเอสำหรับสัตว์น้ำจืดเพื่อ ใช้เป็นเครื่องหมายพันธุกรรมในการติดตามตรวจสอบพันธุศาสตร์ประชากรของ ทรัพยากรสัตว์น้ำ เครื่องมือและอุปกรณ์ในห้องปฏิบัติการ พร้อมสำหรับการใช้ ประโยชน์ในการสกัดดีเอ็นเอ การทำพีซีอาร์ การทำอิเล็คโตรโฟรีซีส ทั้งแบบ agarose gel และ polyacrylamide gel และการถ่ายรูปและอ่านขนาดโดย เปรียบเทียบกับเครื่องหมายดีเอ็นเอมาตรฐาน ตลอดจนสามารถปฏิบัติงานอื่นๆที่ เกี่ยวข้องกับการวิเคราะห์ระดับโมเลกุลดีเอ็นเอ

การบูรณาการและการให้บริการ แก่หน่วยงานของกองวิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืด

1. ให้บริการวิเคราะห์ข้อมูลระดับโมเลกุลดีเอ็นเอ สำหรับการประเมินสภาวะ การประมงในแหล่งน้ำ

2. สำรวจและวิเคราะห์โครงสร้างทางพันธุกรรมของประชากรสัตว์น้ำในแหล่งน้ำ ธรรมชาติต่างๆ รวมถึงการติดตามการเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้างของประชากร เพื่อกำหนดแผนการจัดการทรัพยากรประมงอย่างยั่งยืน

3. การสำรวจความแตกต่างทางพันธุกรรมของสัตว์น้ำในแต่ละแหล่งน้ำที่มีการ เชื่อมต่อ รวมถึงเพื่อศึกษาพฤติกรรมการอพยพของสัตว์น้ำ

4. ตรวจสอบชนิดพันธ์และสายพันธุ์ ในกรณีที่วิธีการทางอนุกรมวิธานที่ใช้รูปร่าง ลักษณะของสัตว์น้ำไม่สามารถระบุได้แน่ชัด

5. ให้บริการตรวจคุณภาพทางพันธุกรรมของพ่อแม่พันธุ์สัตว์น้ำที่ศูนย์และสถานี ประมงหรือฟาร์มเอกชนใช้อยู่ เพื่อให้คำแนะนำในการจัดการพ่อแม่พันธุ์ที่ดี และ การผลิตพันธุ์สัตว์น้ำอย่างมีคุณภาพ

6. สำรวจและวิเคราะห์โครงสร้างทางพันธุกรรมของประชากรสัตว์น้ำในแหล่งน้ำ ธรรมชาติต่างๆ เพื่อค้นหาแหล่งทรัพยากรพันธุกรรมสัตว์น้ำใหม่ๆเพื่อนำมาใช้ใน การปรับปรุงคุณภาพพันธุ์สัตว์น้ำ

7. การตรวจติดตามและประเมินความสำเร็จของการปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำ ที่กรม ประมงดำเนินการปล่อยลงในแหล่งน้ำต่างๆในโครงการเพิ่มผลผลิตทางการประมง รวมทั้งให้ข้อแนะนำในการผลิต และกำหนดแหล่งพันธุ์ที่เหมาะสมจะใช้ในการ ปล่อยในแต่ละแหล่งน้ำ

การจัดเก็บข้อมูลในธนาคารดีเอ็นเอ

ธนาคารเชื้อพันธุ์ประมง ดำเนินการเก็บฝากเชื้อพันธุ์สัตว์น้ำในรูป เนื้อเยื่อ และสารพันธุกรรม (เลือด ครีบ ชิ้นเนื้อ เหงือก) เก็บรักษาไว้ใน เอทานอล 99.99% (absolute ethanol) มีระบบฐานข้อมูลของเชื้อพันธุ์สัตว์น้ำที่เก็บรักษาไว้ในธนาคารเชื้อพันธุ์ ประมงที่สามารถติดตาม สืบค้นข้อมูล และการแลกเปลี่ยนพันธุกรรมสัตว์น้ำได้ อย่างมีประสิทธิภาพ ทำการบันทึกข้อมูลของตัวอย่างในระบบฐานข้อมูล โดยมี รายละเอียดของ ชื่อชนิดพันธุ์ ชื่อสามัญไทย ชื่อวิทยาศาสตร์ สถานภาพ จำนวน ตัวอย่าง รูปแบบการจัดเก็บ ตำแหน่งที่จัดเก็บ แหล่งตัวอย่าง วันที่เก็บรวบรวม ตัวอย่าง วันที่ลงข้อมูล ผู้เก็บตัวอย่าง ผู้ลงข้อมูล เพื่อควบคุมการเก็บฝากและ สืบค้นของธนาคารดีเอ็นเอสัตว์น้ำ กรมประมง ไว้ในโปรแกรมในระบบของ Genebank โดยผู้ที่สามารถสืบค้นได้จะต้องเป็นสมาชิกเท่านั้น และผู้ที่เป็นสมาชิก สามารถขอยืมตัวอย่างได้ ปัจจุบันธนาคารดีเอ็นเอได้รวบรวมตัวอย่างสัตว์น้ำทั้งหมด 226 ชนิด 4,993 record เป็นปลาจำนวน 225 ชนิด และกุ้ง 1 ชนิด โดยมีปลาที่ติด สถานภาพจำนวน 43 ชนิด และชนิดพันธุ์ประจำถิ่น (endemic species) จำนวน 4 ชนิด

ตัวอย่างชนิดพันธุ์ที่น่าสนใจในธนาคารดีเอ็นเอ

  • ชนิดพันธุ์ที่ติดสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (Critically endangered) ได้แก่ ปลาหมูอารีย์ ปลาบึก ปลาทรงเครื่อง และ ปลาเสือตอ
  • ชนิดพันธุ์ที่ติดสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (Endangered) ได้แก่ ปลากะโห้ ปลาหมูน่าน ปลาเทพา ปลาตะพัด ปลาหมูคอก ปลาบู่รำไพ ปลาเนื้ออ่อนหนวดยาว       ปลาค้างคาว ปลาเทพา และ ปลาหมากผาง
  • ชนิดพันธุ์ที่มีแนวโน้มสูญพันธุ์ (Vulnerable) ได้แก่ ปลาซิวแคระ ปลาเวียน   ปลาซิวข้างขวาน ปลาซิวเพชรน้อย ปลานวลจันทร์น้ำจืด ปลายอนหยวก ปลาดุกด้าน ปลาเข็มงวง ปลาก้างพระร่วง ปลาแขยงหิน ปลาช่อนเข็ม ปลากระทิงไฟ ปลายี่สก และ ปลากดยิ้ม
  • ชนิดพันธุ์ประจำถิ่น (Endemic species) ได้แก่ ปลาซิวแคระสามจุด ปลาไส้ตัน ปลาทรงเครื่อง ปลาค้างคาว
  • ชนิดพันธุ์ที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ ได้แก่ ปลาสวาย ปลาหมู ปลาตะเพียน ปลาบู่ทราย ปลากาดำ ปลาม้า ปลาเสือตอ เป็นต้น
  • ปลากลุ่มปลาหนังที่มีจากการผสมข้ามพันธุ์ ได้แก่ ปลาเทโพ ปลาโมง ปลาบึก ปลาสวาย เป็นต้น
  • ชนิดพันธุ์ที่ติดสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (Critically endangered) ได้แก่ ปลาหมูอารีย์ ปลาบึก ปลาทรงเครื่อง และ ปลาเสือตอ
  • ชนิดพันธุ์ที่ติดสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (Endangered) ได้แก่ ปลากะโห้ ปลาหมูน่าน ปลาเทพา ปลาตะพัด ปลาหมูคอก ปลาบู่รำไพ ปลาเนื้ออ่อนหนวดยาว       ปลาค้างคาว ปลาเทพา และ ปลาหมากผาง
  • ชนิดพันธุ์ที่มีแนวโน้มสูญพันธุ์ (Vulnerable) ได้แก่ ปลาซิวแคระ ปลาเวียน   ปลาซิวข้างขวาน ปลาซิวเพชรน้อย ปลานวลจันทร์น้ำจืด ปลายอนหยวก ปลาดุกด้าน ปลาเข็มงวง ปลาก้างพระร่วง ปลาแขยงหิน ปลาช่อนเข็ม ปลากระทิงไฟ ปลายี่สก และ ปลากดยิ้ม
  • ชนิดพันธุ์ประจำถิ่น (Endemic species) ได้แก่ ปลาซิวแคระสามจุด ปลาไส้ตัน ปลาทรงเครื่อง ปลาค้างคาว
  • ชนิดพันธุ์ที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ ได้แก่ ปลาสวาย ปลาหมู ปลาตะเพียน ปลาบู่ทราย ปลากาดำ ปลาม้า ปลาเสือตอ เป็นต้น
  • ปลากลุ่มปลาหนังที่มีจากการผสมข้ามพันธุ์ ได้แก่ ปลาเทโพ ปลาโมง ปลาบึก ปลาสวาย เป็นต้น