ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดกาญจนบุรี

หน้าหลัก

ข่าวประชาสัมพันธ์

ปลายี่สก

เอกสารวิชาการ

ปลายี่สก เป็นปลาน้ำจืดชนิดหนึ่ง ที่มีชื่อเรียกแตกต่างกันออกไปตามถิ่นที่อยู่อาศัย เช่นที่แม่น้ำโขงจังหวัดหนองคาย เรียก “ปลาเอิน” หรือ “ปลาเอินคางหมู” ในท้องที่บางแห่งเรียกปลาชนิดนี้ว่า “ปลายี่สกทอง” “กะสก”หรือ “อีสก” บริเวณแม่น้ำน่าน เรียก “ปลาชะเอิน”

ประวัติและถิ่นกำเนิด

ปลายี่สกมีเผ่าพันธุ์เชื้อสายเดียวกับปลาตะเพียน เช่นเดียวกับปลาตะโกก ปลากะโห้ ปลานวลจันทร์น้ำจืด และปลาสร้อย ในภาคกลางพบปลายี่สกอาศัยอยู่ในแม่น้ำเจ้าพระยา แม่ น้ำแม่กลอง แม่น้ำราชบุรี แม่น้ำป่าสัก แควน้อย แควใหญ่ ภาคเหนือพบมากที่แม่น้ำน่าน จังหวัดอุตรดิตถ์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือในแม่น้ำโขง ตั้งแต่จังหวัดเชียงราย จังหวัดอุบลราชธานี มีมากในจังหวัดหนองคายและจังหวัดนครพนม ในต่างประเทศ เคยพบในประเทศมาเลเซีย และคาดว่าคงจะพบในประเทศลาว กัมพูชาและเวียดนามด้วย ตามธรรมชาติ ปลายี่สกกินพืชในน้ำเป็นอาหารหลัก และอาจกินสัตว์หน้าดิน ลูกกุ้ง ลูกปู และไรน้ำด้วย

อุปนิสัย

พบปลายี่สกอาศัยอยู่ในแม่น้ำสายใหญ่ ที่พื้นท้องน้ำมีกรวดทราย ระดับน้ำลึก 5-10 เมตร น้ำเย็นใสสะอาด จืดสนิทและเป็นบริเวณที่น้ำไหล วังน้ำกว้างและมีกระแสน้ำไหลวน ลูกปลาจะไปรวมกันอยู่เป็นฝูงตรงบริเวณที่เป็นอ่าวและเป็นพื้นโคลน หนาประมาณ 10-20 เซนติเมตร พอ ถึงเดือนตุลาคม ปลาจะเริ่มว่ายทวนขึ้นไปเหนือน้ำเพื่อวางไข่ และจะกลับถิ่นเดิมในเดือนพฤษภาคมหรือพอน้ำเริ่มมีระดับสูงขึ้น ปลายี่สกจะพากันไปอาศัยตามห้วยวังที่มีน้ำลึก กระแสน้ำไหลคดเคี้ยว พื้นดินเป็นดินทรายและกรวดหิน เป็นท้องทุ่ง (คุ้ง) หรือวังน้ำที่กว้างใหญ่ใกล้เขาสงบ น้ำใสสะอาด ลึกตั้งแต่ 5-10 เมตร หมุนเวียนอยู่อย่างนี้ตลอดมา

ลักษณะรูปร่าง

ปลายี่สกมีลักษณะเด่นคือ สีของลำตัวเป็นสีเหลืองนวล ลำตัวค่อนข้างกลมและยาว บริเวณด้านข้างมีแถบสีดำข้างละ 7 แถบ พาดไปตามความยาวของลำตัว ลายตามลำตัวเหล่านี้จะปรากฏเมื่อลูกปลามีความยาว 3-5 นิ้ว บริเวณหัวมีสีเหลืองแกมเขียว ริมปากบนมีหนวดสั้นๆ 1 คู่ มีฟันที่คอหอยเพียงแถวเดียว จำนวน 4 ซี่ เวลากินอาหารทำปากยืดหดได้เยื่อม่านตาเป็นสีแดงเรื่อๆ ครีบหลัง ครีบหู ครีบท้อง ครีบก้น มีสีชมพูแทรกอยู่กับพื้นครีบ ซึ่งเป็นสีเทาอ่อน หางค่อนข้างใหญ่และเว้าลึก ปลายี่สกเป็นปลาขนาดใหญ่ชนิดหนึ่งในจำนวนปลาน้ำจืดด้วยกัน พบในจังหวัดกาญจนบุรีขนาดใหญ่ที่สุดยาว 1.35 เมตร น้ำหนัก 40 กิโลกรัม

ลักษณะของปลาตัวผู้

1. มีตุ่มสิว (Pearl spot) ที่บริเวณแก้มและข้างตัวมากกว่าเพศเมีย

2. ลักษณะช่องเพศเป็นวงรี เมื่อถึงฤดูผสมพันธุ์บีบมีน้ำเชื้อสีขาวไหลออกมา

3. เกิดแถบสีดำบริเวณด้านข้างลำตัวต่ำจากเส้นข้างตัวชัดขึ้น บริเวณท้องอูม ใหญ่ เมื่อสัมผัสจะนิ่มมือ

4. ลำตัวเรียวยาว

ลักษณะของปลาตัวเมีย

1. มีตุ่มสิวแต่น้อยกว่าตัวผู้

2. ลักษณะเพศกลมใหญ่หนา มีสีชมพูปนแดง และแผ่นไขมัน (papillae plate) ขยายเป็นวงล้อมรอบช่องเพศ

3. ขนาดใหญ่กว่าปลาตัวผู้

4. ลำตัวอ้วนป้อม ช่องท้องขยายกว้าง

ฤดูวางไข่

ปลา ยี่สกเป็นปลาที่วางไข่ในฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่ปลายเดือนธันวาคมถึงเดือนกุมภาพันธ์ของทุกปี ปลาเพศผู้มีน้ำเชื้อดีตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน ระยะที่ปลาวางไข่มากที่สุด คือ ประมาณปลายเดือนมกราคมถึงเดือนกุมภาพันธ์ หรือถ้านับทางจันทรคติ ประมาณกลางเดือนสาม ในต้นฤดูจะวางไข่ ปลาจะว่ายขึ้นเหนือน้ำไปยังแหล่งวางไข่ในลักษณะคู่ใครคู่มัน เมื่อถึงแหล่งวางไข่ จะรวมกันอยู่เป็นฝูงจับเป็นคู่ๆ เล่นน้ำตามริมตลิ่งในตอนบ่าย จับคู่เคล้าเคลีย และโดดขึ้นเหนือผิวน้ำส่งเสียงดังสนั่น พอพลบค่ำก็ว่ายออกไปวางไข่กลางแม่น้ำในขณะที่ปลาวางไข่ปลาจะเชื่องมากไม่ยอม หนีจากกัน ทำให้ถูกจับได้ง่าย ปลาตัวเมียที่ถูกจับได้ จะมีไข่ไหลออกมา บางครั้งต้องใช้ผ้าอุดไว้ไม่ให้ไข่ไหล ไข่ที่ได้ถ้านำไปผสมกับน้ำเชื้อตัวผู้จะได้รับการผสมดีมาก

แหล่งวางไข่

แหล่งวางไข่ของปลายี่สกตามธรรมชาติ จะต้องมีเกาะหรือแก่งอยู่กลางน้ำ พื้นเป็นกรวดทราย ที่ระดับน้ำลึก0.5-2 เมตร มีสัตว์หน้าดินชุกชุมมาก บริเวณท้ายเกาะจะต้องมีแอ่ง ซึ่งเป็นที่สะสมอาหารเมื่อปลาพร้อมที่จะวางไข่ ก็ว่ายน้ำออกไปท้ายเกาะตรงบริเวณที่กระแสน้ำไปไหลมาบรรจบกัน โดยแหล่งวางไข่ของปลายี่สกในจังหวัดกาญจนบุรีพบที่แม่น้ำแควน้อย

ลักษณะไข่ของปลายี่สก

ไข่ปลายี่สกเป็นไข่ครึ่งจมครึ่งลอย จะฟักออกเป็นตัวในเวลา ประมาณ 70 ชั่วโมง ที่อุณหภูมิ 21.5-24.0องศาเซลเซียส ไข่มีสีเหลือง เส้นผ่านศูนย์กลาง 2 มิลลิเมตร เมื่อถูกน้ำจะพองออกเป็น 3 มิลลิเมตร ลูกปลาที่ฟักเป็นตัวใหม่ๆมีความยาวประมาณ 8 มิลลิเมตร