ปลาปล้องอ้อย ปลาสวยงามพื้นเมืองของไทยในสตูล

[2021-12-27] ปลากัดกระบี่ ปลาหายากที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง.. [2021-12-13] ผอ.กองวิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืด ตรวจเยี่ยม ศปจ.สตูล.. [2021-12-02] ปลาปล้องอ้อย ปลาสวยงามพื้นเมืองของไทยในสตูล.. [2021-12-02] ปลาสร้อยลูกกล้วย.. [2021-11-28] โครงการฟื้นฟูและอนุรักษ์สัตว์น้ำหายากใกล้สูญพันธุ์ “ปลาปล้องอ้อย ปลาสว.. [2021-08-13] เอกสารเผยแพร่ ฉบับที่ 1/2564 การเพาะพันธุ์และอนุบาลปลาซิวทอง.. [2021-08-02] กิจกรรมปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำเฉลิมพระเกียรติ เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพ.. [2021-05-28] การเลี้ยงปลาปล้องอ้อยเพื่อเป็นพ่อแม่พันธุ์.. [2021-05-27] การสำรวจและรวบรวมปลาปล้องอ้อยในจังหวัดสตูล.. [2021-04-27] แนะนำโครงการพัฒฯาการเพาะเลี้ยปลาปล้องอ้อยเพื่อการค้าและการอนุรักษ์..
อ่านทั้งหมด 

ปลาปล้องอ้อย ปลาสวยงามพื้นเมืองของไทยในสตูล 

 เผยเเพร่: 2021-04-27 |  อ่าน: 62 ครั้ง

 

           โครงการฟื้นฟูและอนุรักษ์สัตว์น้ำหายากใกล้สูญพันธุ์

“ปลาปล้องอ้อย ปลาสวยงามพื้นเมืองของไทยในสตูล”

 

ที่มาความสำคัญของโครงการ

              ในอดีตกว่า 15-20 ปีที่ผ่านมา จังหวัดสตูลจัดเป็นแหล่งรวบรวมปลาปล้องอ้อยเพื่อส่งจำหน่ายในตลาดปลาสวยงามทั้งในและต่างประเทศที่สำคัญของประเทศไทย ซึ่งปลาที่รวบรวมได้จะสร้างรายได้ให้แก่ประชาชนในพื้นที่และเพิ่มมูลค่าการส่งออกปลาสวยงามของประเทศไทยเป็นจำนวนมาก แต่ในปัจจุบันปลาปล้องอ้อยในแหล่งน้ำธรรมชาติในจังหวัดสตูลมีจำนวนลดลงอย่างมากเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมของถิ่นที่อยู่อาศัยเป็นพื้นที่ทำการเกษตรรวมทั้งการใช้ยาและสารเคมีทำการเกษตรซึ่งส่งผลกระทบต่อปลาปล้องอ้อยเป็นอย่างมาก

        ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดสตูล เล็งเห็นถึงความสำคัญของปลาปล้องอ้อยที่เป็นปลาสวยงามพื้นเมืองที่มีศักยภาพทางการตลาดปลาสวยงาม และเห็นถึงปัญหาการลดลงของประชากรปลาปล้องอ้อยในธรรมชาติจนหาได้ยากในปัจจุบัน จึงจัดให้ปลาปล้องอ้อยเป็นสัตว์น้ำเป้าหมายในโครงการฟื้นฟูและอนุรักษ์สัตว์น้ำหายากใกล้สูญพันธุ์ เพื่อเป็นการฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพของสัตว์น้ำจืดให้คงอยู่อย่างยั่งยืนและมีปริมาณเพิ่มขึ้น โดยศึกษาวิจัยการเพาะพันธุ์และอนุบาลแล้วนำไปปล่อยคืนสู่แหล่งน้ำเดิม เพื่อให้เกิดการอนุรักษ์สายพันธุ์ปลาปล้องอ้อยในแหล่งน้ำธรรมชาติของจังหวัดสตูล คงความหลากหลาย รักษาสภาพความสมดุลระบบนิเวศแหล่งน้ำ และประชาชนในพื้นที่สามารถใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนต่อไป

ลักษณะทั่วไปของปลาปล้องอ้อย

               ปลาปล้องอ้อยเป็นปลาน้ำจืดขนาดเล็กจำพวกหนึ่ง ในวงศ์ปลาหมูแท้ (Cobitidae) เช่นเดียวกับปลาหมู ปลาค้อ และปลารากกล้วย ใช้ชื่อสกุลว่า Pangio มีลักษณะเด่นสำคัญ คือมีรูปร่างลำตัวยาวประมาณ 8-10 เซนติเมตร มีสีน้ำตาลดำสลับกับสีเหลืองเป็นปล้อง ๆ แต่มีลักษณะรูปแบบของสีแตกต่างกันไปตามแต่ละชนิด ลำตัวแบนข้าง ท้องมน คอดหางกว้าง หัวเล็กปลายทู่ ปากเล็กอยู่ต่ำ ตาเล็ก มีกระดูกเป็นหนามอยู่ใต้ตา เกล็ดเล็กมาก ครีบหลังและครีบก้นอยู่ค่อนไปทางหาง มีการเคลื่อนไหวที่แลดูคล้ายการเลื้อยของงู มีความสำคัญในแง่ของการเป็นปลาสวยงาม โดยเฉพาะชนิด Pangio kuhlii และ Pangio myersi เนื่องจากเป็นปลาที่มีความแปลก สวยงาม หายาก เลี้ยงง่าย มีนิสัยรักสงบ สามารถเลี้ยงในตู้พรรณไม้น้ำ หรือเลี้ยงรวมกับปลาชนิดอื่น ๆ ได้

การแพร่กระจายพันธุ์

                 พบกระจายพันธุ์ในภูมิภาคอินโดจีน อินเดีย, พม่า, ไทย, มาเลเซีย, อินโดนีเซีย จนถึงหมู่เกาะซุนดา (seriouslyfish.com, 2564) ในประเทศไทยมีการกระจายพันธุ์ค่อนข้างจำกัด โดยพบมากในพื้นที่ภาคใต้ ตั้งแต่จังหวัดชุมพร สุราษฎร์ธานี ตรัง สตูล สงขลา พัทลุงและบริเวณพื้นที่พรุในจังหวัดนราธิวาส ในภาคตะวันออกพบที่จังหวัดจันทบุรี ระยอง และตราด (นณณ์, 2554) ชนิดที่พบโดยส่วนใหญ่ในภาคใต้และภาคตะวันออกเป็นชนิด Pangio myersi ส่วนที่พบในป่าพรุโต๊ะแดง จังหวัดนราธิวาส เป็นชนิด Pangio semicincta

แหล่งที่อยู่อาศัย

                   ปลาปล้องอ้อย อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำไหลเอื่อย เช่น ลำห้วย ลำธาร หรือป่าพรุ ที่มีร่มเงาของต้นไม้ หรือมีพรรณไม้น้ำ หญ้า วัชพืช รากไม้ หรือใบไม้ทับถม เพราะมีนิสัยชอบหลบอยู่รวมกันเป็นฝูงในที่มืด เช่น ใต้ใบไม้ รากไม้ โพรงไม้ มีอัตราส่วนเพศผู้ต่อเพศเมียเท่ากับ 1:1.10 (กาญจนา และพิสิฐ, 2547)

 

อาหารและการกินอาหาร

                 ปลาปล้องอ้อยปล้องอ้อยจัดเป็นปลากินเนื้อ หากินบริเวณหน้าดิน อาหารของปลาปล้องอ้อยเป็นแพลงก์ตอนสัตว์ ไรน้ำ ตัวอ่อนแมลงน้ำ (สุจินต์ และอรุณี, 2552) และสัตว์หน้าดิน เช่น หนอนแดง รวมทั้งเศษซากเน่าเปื่อย โดยจะออกหากินในเวลากลางคืน ส่วนกลางวันจะมีนิสัยชอบหลบซ่อนอยู่ใต้ใบไม้ (กิตติภพ, 2555) และจากการศึกษาองค์ประกอบของอาหารในกระเพาะอาหารที่มีรูปร่างเป็นถุงตรง ประกอบด้วยแพลงก์ตอนสัตว์ ร้อยละ 35.80 ตัวอ่อนแมลงร้อยละ 25.50 อินทรีย์วัตถุเน่าเปื่อยและอื่น ๆ ร้อยละ 38.70 (ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืดตราด, 2562)

 

ปลาปล้องอ้อยในจังหวัดสตูล

               จากการสำรวจพบปลาปล้องอ้อยเพียง 1 ชนิด คือ Pangio myersi ซึ่งเป็นชนิดเดียวกับที่พบในพื้นที่ภาคตะวันออกของไทย และเป็นชนิดที่นิยมเลี้ยงเป็นปลาสวยงามและมีความต้องการของตลาดสูง โดยพบแพร่กระจายอยู่ในพื้นที่ อ. ละงู อ.ท่าแพ อ.ควนโดน อ.ควนกาหลง และ อ. มะนัง

              ปลาปล้องอ้อย Giant kuhli, Pangio myersi (Harry,1949) ที่พบในจังหวัดสตูลมีลักษณะเด่นที่สำคัญ คือ ลำตัวมีแถบสีน้ำตาลเข้มขนาดใหญ่สลับกับแถบสีเหลืองขนาดเล็กเป็นปล้อง มีรูปร่างลำตัวยาวแบนข้างเล็กน้อย หัวเล็กทู่ ปากอยู่ต่ำ มีหนวดสัน ๆ 4 คู่ อยู่บริเวณขากรรไกรบน ๒ คู่ บริเวณขากรรไกรล่าง ๑ คู่ และบริเวณจมูก ๑ คู่ มีเกล็ดแบบ cycloid ขอบเกล็ดเรียบมีลักษณะ บางใส เกล็ดมีขนาดเฉลี่ย.๒๒ มิลลิเมตร ตากลมเล็ก ท้องมน คอดหางกว้าง ครีบหลังและครีบก้นอยู่ค่อนไปทางปลายหาง ขนาดใหญ่สุดความยาวประมาณ 9-10 เซนติเมตร

สถิติการส่งออกและราคาปลาปล้องอ้อย

                  โดยจากการสำรวจข้อมูลการส่งออกปลาสวยงาม 20 อันดับแรกของประเทศไทย พบว่า ในปี พ.ศ. 2543 มีการส่งออกปลาปล้องอ้อยมากเป็นอันดับที่ 6 จำนวน 498,720 ตัว มีมูลค่าการส่งออกกว่า 2.18 ล้านบาท ในปี พ.ศ. 2544 ส่งออกเป็นอันดับที่ 9 ในปี พ.ศ. 2545 ส่งออกอันดับที่ 18 และในปี พ.ศ. 2546 ส่งออกอันดับที่ 18 หลังจากนั้นเป็นต้นมา การส่งออกปลาปล้องอ้อยลดลงจนไม่ติดอันดับ 20 (สถาบันวิจัยสุขภาพสัตว์น้ำจืด, 2562)  

ในส่วนราคาขายปลาปล้องอ้อย เนื่องจากในปัจจุบันปลาปล้องอ้อยเป็นปลาที่หายากมากขึ้นและยังไม่สามารถเพาะพันธุ์ได้ ปลาที่ขายทั้งหมดเป็นปลาที่จับจากธรรมชาติ ทำให้มีราคาที่สูงขึ้น โดยมีราคาขายส่งตัวละ 7-9 บาท ราคาขายปลีกในประเทศตัวละ 15-20 บาท (บริษัทไทยเฉียนหวู่ จำกัด, 2563) และในต่างประเทศมีราคาขายปลีกตัวละ 3.99-4.19 ดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 124-131 บาทต่อตัว (Aquariumfish.net, 2020)

 

แนวทางการพัฒนาการเพาะเลี้ยงและการอนุรักษ์ปลาปล้องอ้อย

                    ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดสตูล ดำเนินการสำรวจและรวบรวมพันธุ์ปลาปล้องอ้อยและนำมาทดลองเลี้ยงในบ่อคอนกรีตเพื่อเป็นพ่อแม่พันธุ์เป็นระยะเวลา 3 ปี จนปลาปล้องอ้อยมีความสมบูรณ์เพศในบ่อเลี้ยง และได้ทดลองเพาะพันธุ์ปลาปล้องอ้อยโดยใช้วิธีการฉีดฮอร์โมน buserelin acetate ร่วมกับ ยาเสริมฤทธิ์ Domperidone แล้วปล่อยให้ปลาผสมพันธุ์วางไข่เอง จนประสบความสำเร็จและสามารถผลิตพันธุ์ปลาปล้องอ้อยรุ่น F1 และในปีงบประมาณ 2564 ศูนย์ ฯ ได้รับงบประมาณจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) เพื่อดำเนินโครงการวิจัยเพื่อพัฒนาการเพาะพันธุ์และอนุบาลที่มีประสิทธิภาพเพื่อรวมเป็นองค์ความรู้เรื่องเทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงปลาปล้องอ้อยสามารถเผยแพร่สู่กลุ่มเป้าหมายที่เป็นเกษตรกรและผู้สนใจเพาะเลี้ยงปลาปล้องอ้อยเพื่อการค้า ซึ่งจะทำให้มีการเพาะเลี้ยงอย่างแพร่หลายเพิ่มผลผลิตปลาปล้องอ้อยเพียงพอต่อความต้องการของตลาด สร้างความเข้มแข็งในธุรกิจปลาสวยงามของประเทศได้อย่างยั่งยืน ส่งผลให้ลดปริมาณการจับจากธรรมชาติซึ่งจะเป็นการอนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำท้องถิ่นและจะดำเนินการปล่อยพันธุ์ปลาปล้องอ้อยคืนสู่แหล่งน้ำธรรมชาติเพื่อฟื้นฟูและอนุรักษ์มิให้สูญพันธุ์ต่อไป

 

 

                                                                         นายณัฐชพงศ์  เพชรฤทธิ์

                                                                       นักวิชาการประมงชำนาญการ

                                                                  ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดสตูล

                                                                                        25 พฤศจิกายน 2564