ปลาซิวข้างขวาน (ขวานใหญ่)

 ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืดนราธิวาส

ปลาซิวข้างขวาน (ขวานใหญ่) 

บทความ/งานวิจัย

 เผยเเพร่: 2016-11-28  |   ข่าววันที่: 2016-11-28 |  อ่าน: 864 ครั้ง
 

ปลาซิวข้างขวาน (ขวานใหญ่) Trigonostigma  heteromorpha (Duncker,๑๙๐๔)

 

 จัดอยู่ในวงศ์ปลาตะเพียน ซิว สร้อย (Family Cyprinidae) ที่สามารถอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำจืดทั้งใน

 น้ำนิ่งและน้ำไหล มีการแพร่กระจายในแนวเขตเส้นศูนย์สูตรตั้งแต่ประเทศไทย  มาเลเซีย 

สิงคโปร์จนถึงเกาะสุมาตรา  ประเทศอินโดนีเซีย (ชวลิต, ๒๕๔๕; En. Wikipedia, ๒๐๐๘)

แม้ว่าปลาชนิดนี้ยังไม่ถูกรายงานสถานภาพเสี่ยงต่อการสูญหายหรือถูกคุกคามในระดับ

นานาชาติ  แต่สถานภาพของปลาชนิดนี้ก็มีแนวโน้มเสี่ยงต่อการสูญหายหรือถูกคุกคาม

ในระดับประเทศ  เห็นได้จากในปัจจุบันปลาชนิดนี้มีรายงานการพบเฉพาะในพรุโต๊ะแดง

จังหวัดนราธิวาสเท่านั้น (ชวลิต, ๒๕๔๕; En. Wikipedia, ๒๐๐๘)

แต่สาเหตุการลดปริมาณในธรรมชาติของปลาชนิดนี้ยังไม่ชัดเจน  โดยส่วนหนึ่งน่ามาจาก

ธุรกิจค้าปลาสวยงาม  เนื่องจากปลาชนิดนี้มีลักษณะที่สวยงามและแปลกตาตรงที่ลำตัวมีแถบ

สีดำรูปขวานขนาดใหญ่  เหนือครีบท้องยาวจรดโคนหาง ทำให้เป็นที่ต้องการของตลาด

ปลาสวยงามโดยเฉพาะตลาดต่างประเทศ  ซึ่งปัจจุบันมีราคาจำหน่ายอยู่ที่ ๕.๔๕ เหรียญสหรัฐ

ต่อปลา ๑๐๐ ตัว (คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, ๒๕๔๙)  จากสถิติการส่งออก

พบว่าปลาซิวข้างขวานมีปริมาณการส่งออกเป็นอันดับที่ ๓๔ โดยในเดือนตุลาคม, พฤศจิกายน

และธันวาคม  มีจำนวน  ๑๓,๓๖๕, ๒๘,๒๔๕ และ ๓๔,๗๙๕ ตัว ตามลำดับ รวม ๓ เดือน

จำนวน ๗๖,๔๐๕ ตัว  (คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์,  ๒๕๔๙)

                      ๑.     ลักษณะทั่วไป และอนุกรมวิธาน 

.               ๑.๑ ลักษณะทั่วไป

                  ปลาซิวข้างขวานมีลักษณะรูปทรงแบบรูปกระสวย (Fusiform หรือ torpidiniform)

แบบสมมาตรซ้ายขวา (bilateral symmetry) และเป็นลักษณะรูปทรงของปลาที่แบนข้างกว่า

ปลาซิวทั่วๆ ไป ส่วนหัวและตาโต ปากเล็กอยู่ด้านหน้าสุด (terminal mouth) และไม่มีหนวดลำตัว

มีสีส้มแดงเหลือบชมพูหรือสีเม็ดมะปราง มีลักษณะเด่น คือ ที่ตอนกลางลำตัวจนถึงโคนหาง

มีแต้มสีดำรูปสามเหลี่ยมขนาดใหญ่คล้ายขวาน  ครีบทุกครีบใสมีแถบสีชมพูเรื่อหรือแต้มสีส้ม

ครีบหลังตั้งอยู่กึ่งกลางลำตัว ส่วนของครีบหางมีลักษณะของแพนหางเหมือนกันทั้งด้านบนและ

ด้านล่าง  เมื่อจัดตามลักษณะโครงสร้างของกระดูกนั้นจึงจัดอยู่ในแบบ  homocercal tail ซึ่งเป็น

ลักษณะของหางพวกปลากระดูกแข็งในปัจจุบัน  และเว้าลึกเป็นแบบรูปส้อม (fork tail) 

มีเกล็ดทั่วลำตัวแบบ elasmoid scale ชนิด cycloid  ที่มีลักษณะขอบเกล็ดเรียบเมื่อลูบจากหางไปหัว

จะไมรู้สึกสากมือเช่นเดียวกับปลาตะเพียนจากลักษณะรูปร่างภายนอกของตัวปลาดังกล่าวสามารถ

บ่งบอกถึงลักษณะนิสัยและพฤติกรรม  ของปลาซิวข้างขวานว่า  เป็นปลาที่เคลื่อนที่ได้เร็ว

ใช้สายตาและสามารถพรางตัวจากศัตรูได้ดี  โดยชอบอาศัยอยู่ในบริเวณน้ำใส  และกลมกลืน

ไปกับสภาพแวดล้อมกับท้องน้ำภายในพรุทำให้ปลาชนิดที่เป็นผู้ล่ามองเห็นหรือสังเกตได้ยาก

 นอกจากนี้ยังมีปากขนากเล็กและแคบซึ่งบ่งชี้ถึงการเลือกการกินอาหารที่มีขนาดเล็กด้วยเช่นกัน

ดังนั้นจึงกล่าวได้ว่าลักษณะรูปพรรณสัณฐานภายนอกต่างๆสามารถบ่งชี้ถึงแหล่งที่อยู่อาศัย

 ลักษณะการดำรงชีวิต และพฤติกรรมต่างๆที่เกี่ยวข้องได้(Moyle, ๑๙๙๓; Wootton, ๑๙๙๘)

 

๑.๒  อนุกรมวิธาน

                ปลาซิวข้างขวานมีความยาวหัวเป็น๐.๖-๑.๑ เท่าของความลึกลำตัว  มีกระดูกเหงือก ๔ คู่

โดยมีซี่กรองเล็กๆเรียงอยู่ด้านบน   มีความยาวมาตรฐานเป็น ๒.๖- ๔.๔   เท่าของความลึกลำตัว 

และเป็น ๓.๓-๖.๐  เท่าของความยาวหัว  ตามีขนาดใหญ่และมีเส้นผ่าศูนย์กลาง  ๒.๐-๓.๓

มิลลิเมตร  ครีบหลังมีก้านครีบอ่อน  ๘-๙  ก้าน  ครีบอกมีก้านครีบอ่อน  ๙-๑๐  ก้าน

ครีบท้องมีก้านครีบอ่อน ๗-๘ ก้าน  ครีบก้นมีก้านครีบอ่อน ๖-๗  ก้าน  ครีบหางมีก้าน

ครีบอ่อน ๑๙-๒๐  ก้านจัดลำดับทางอนุกรมวิธานตามระบบ Nilson  (๑๙๙๔)  ได้ดังนี้  

              Phylum    Chordata

                    Subphylum    Vertebrata

                              Class         Actinopterygii

                                    Order      Cypriniformes

                                         Family        Cyprinidae

                                              Genus         Trigonostigma

                                                    Species       heteromorpha   (Duncker, ๑๙๐๔).

 

๒.  แหล่งที่อยู่อาศัย

                ปลาซิวข้างขวานที่พบในพื้นที่พรุโต๊ะแดง  จังหวัดนราธิวาสเป็นปลาที่อยู่รวมกันเป็นฝูง

ในบริเวณที่มีกะแสน้ำไหลเอื่อยๆหรือเป็นแอ่งน้ำค่อนข้างนิ่ง  พื้นท้องน้ำเป็นดินโคลน 

มีซากวัชพืชหรือใบไม้ทับถม  ลักษณะของน้ำที่ปลาซิวข้างขวานอาศัยอยู่มีสีน้ำตาลหรือสีชา

ซึ่งเป็นน้ำฝาดที่ได้จากการสลายของซากพืชและอินทรียวัตถุ

                คุณสมบัติของน้ำในแหล่งอาศัยของปลาซิวข้างขวาน  พบว่ามีอุณหภูมิน้ำ (water temperature)

อยู่ระหว่าง ๒๖.๖-๒๙.๖ ๐C ความโปร่งแสง (transparency) ระหว่าง ๕๕.๕-๙๐.๒ เซนติเมตร

 ความเป็นกรดเป็นด่าง (pH) ระหว่าง ๔.๔-๖.๐  ปริมาณออกซิเจนละลาย (dissolved oxygen)

๓.๙๙-๖.๖๕  มิลลิกรัม/ลิตร ความเป็นด่าง (alkalinity)  ระหว่าง ๓๐.๕-๕๘.๑  มิลลิกรัม/ลิตร

และความกระด้าง ( hardness) ๑๕.๒-๓๔.๐ มิลลิกรัม/ลิตร ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของคุณภาพน้ำ

ในพรุ (วิทย์ และคณะ, ๒๕๓๓;  พิสุทธิ์, ๒๕๓๔)  แต่เนื่องจากทุกประเทศที่พบปลาชนิดนี้

(มาเลเซีย  สิงคโปร์  และเกาะสุมาตรา  ประเทศอินโดนีเซีย)ไม่มีประเทศใดรายงานการพบใน

นิเวศป่าพรุเลย  ยกเว้นในประเทศไทยที่พบเพียงในพรุโต๊ะแดง  จังหวัดนราธิวาส  เท่านั้น 

(ชวลิต, ๒๕๔๕; En. Wikipedia, ๒๐๐๘) จึงไม่สามารถสรุปว่าปลาซิวข้างขวานอาศัยอยู่เฉพาะ

ในพรุโต๊ะแดงจังหวัดนราธิวาสเท่านั้น แต่อาจได้กล่าวได้ว่าปลาชนิดนี้สามารถอาศัยอยู่ในแหล่ง

น้ำจืดทั่วไป  ทั้งในน้ำนิ่งและน้ำไหล  ส่วนในประเทศไทยปลาชนิดนี้สามารถปรับตัวอยู่อาศัย

ภายใต้สภาพน้ำที่มีความเป็นกรดสูงและขาดธาตุอาหารพวกฟอสเฟตเป็นอย่างมาก  อีกทั้งยังมี

ค่าความกระด้างค่อนข้างต่ำ (วิทย์  และคณะ, ๒๕๓๓; พิสุทธิ์ ,๒๕๓๔) เช่นนิเวศน์ป่าพรุได้

  •  Hits 10 อันดับ
  • ติดตามงานขยายผล “การเลี้ยงกบในกระชัง” .. (1,046)  ประวัติหน่วยงาน.. (929) ปลาซิวข้างขวาน (ขวานใหญ่).. (864) นายสุรพล จารุพงศ์ ผู้ตรวจราชการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ตรวจเยี่ยมศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืดนราธิวาส ซึ่งได้รับผลจากอุทกภัยที่ผ่านมา.. (858) นายศุภวัฑฒ์ โกมลมาลย์ ผอ.กองโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ และกิจการพิเศษ หารือเรื่องการนำกุ้งก้ามกรามปล่อย ในพื้นที่ จังหวัดนราธิวาส.. (763) 21 มี.ค.60 ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืดนราธิวาส ออกรวบรวมพันธุ์ปลาป่าพรุโต๊ะแดง.. (753) ติดตามโครงการประมงโรงเรียน ณ โรงเรียนน้ำตกปาโจ.. (663) สนับสนุนพันธุ์ปลาโพงและปลานิล โครงการ คืนพันธุ์ปลาสู่อ่างเก็บน้ำยะลูตง อ.บาเจาะ จ.นราธิวาส.. (627) นักเรียนโรงเรียนบ้านบาเละฮิเล เข้าเยี่ยมชม งานประมง-ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง.. (608) ติดตามและให้คำแนะนำการเลี้ยงปลาแก่เกษตรกรผู้เลี้ยงปลา และเข้าแนะนำผู้เลี้ยงปลาสวยงาม.. (562)

    สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2564 ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืดนราธิวาส

     200 หมู่ 4 ตำบลกะลุวอเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดนราธิวาส 96000 www4.fisheries.go.th/local/index.php/main/welcome/rfa-narathiwat